BUDOWA UCHA

Ucho to narząd słuchu i równowagi

Składa się z:

·         UCHO ZEWNĘTRZNE

- małżowina uszna (z tkanki chrzęstnej sprężystej)

- przewód słuchowy zewnętrzny

Zadaniem ucha zewnętrznego jest wprowadzenie do ucha dźwięku w słupie powietrza.

W kanale słuchowym zewnętrznym są gruczoły woskowinowe i włoski (zabezpieczają przed wnikaniem do ucha zanieczyszczeń).

Gruczoły woskowe produkują woskowinę (natłuszcza i nawilża błonę bębenkową )

·         UCHO ŚRODKOWE

Zaczyna się błoną bębenkową następnie jama bębenkowa z wewnątrz położonymi kosteczkami słuchowymi -  młoteczek przymocowany do błony bębenkowej, kowadełko, strzemiączko.

Do ucha środkowego należy również trąbka słuchowa (trąbka Eustachiusza).

Trąbka Eustachiusza – kanalik który biegnie od ucha środkowego do gardła i jej zadaniem jest wyrównywanie ciśnienia po obu stronach błony bębenkowej; przenoszą się przez nią również infekcje z gardła do ucha.

Błona bębenkowa – krążek błony o średnicy około 1 cm. Szczelnie zamyka wejście do ucha środkowego. Jej grubość nie przekracza 2mm. 

Kosteczki słuchowe zaliczone są do kości szkieletowych. Połączone są ze sobą stawowo. Zadania kosteczek słuchowych:

    1.       Przenoszą drgania błony bębenkowej do ucha wewnętrznego

    2.       Wzmacniają drgania nawet kilkanaście razy.

·         UCHO WEWNĘTRZNE

- błędnik – mieści się nim narząd równowagi

- ślimak – mieści się w nim narząd słuchu

Błędnik i ślimak to podwójne kanały, czyli od zewnątrz kostne od wnętrza błoniaste. Kanały wypełnione są 2 cieczami:

·         W kanale kostnym jest przychłonka (perylimfa)

·         W kanale błoniastym jest śródchłonka (endolimfa)

Ślimak – nazwę zawdzięcza ślimakowatemu skręceniu. W ślimaku są 3 kanały: ślimakowy, bębenkowy, przedsionkowy.

W kanale ślimakowym ślimaka mieści się właściwy narząd słuchu nosi on nazwę narząd spiralny, czyli narząd Cortiego – urzęsiona powierzchnia wrażliwa na drgania śródchłonka (endolimfy).

Błędnik – na błędnik składają się 3 półkoliste kanały oraz przedsionek.

W przedsionku błędnika znajdują się: łagiewka i woreczek. W nich mieści twór galaretowaty tzw. Osklepek.

Osklepek – galaretowaty wzgórek którego powierzchnia usiana jest mineralnymi tworami otolitami. Od otolitów Ochodza komórki nerwowe z aksonami. 

W zależności od położenia głowy następuje ucisk na pewne grupy otolitów. Informacje odbierają aksony które przewodzą ją do 8 pary nerwów mózgowych.

Słuch

Dźwięk w słupie powietrza wchodzi do ucha przez kanał słuchowy zewnętrzny. Wprawia w drgania błonę bębenkową ta wprawia w drgania kosteczki  słuchowe które przenoszą drgania i kilka razy je wzmacniają. Strzemiączko owalna podstawą zamyka okienko owalne błędnika, a podstawa strzemiączka wprawia w drgania endolimfę wypełniającą ślimak. Drgająca endolimfa podrażnia narząd spiralny Cortiego. Informacje o dźwięku są odprowadzane do mózgu nerwem słuchowo – równoważnym. Ośrodki słuchowe są w płatach skroniowych kory mózgowej, a ośrodki równowagi w móżdżku.

Ludzkie ucho jest wrażliwe na drgania o częstotliwości 16Hz – 20 kHz.

Siła dźwięku dopuszczalna dla ucha nie powinna przekraczać 140dB.

Nie ma chorób słuchu są tylko mechaniczne uszkodzenia np. rozerwana błona bębenkowa (ma tendencje do regeneracji), może dojść do rozerwania ciągłości kosteczek słuchowych.

INNE NARZĄDY ZMYSŁÓW CZŁOWIEKA

·         Receptory skórne

- receptory zimna – ciałka Krauzego

- receptory ciepła – ciałka Rufiniego

- receptory dotyku -  ciałka Merkla i Meisnera

- receptory ucisku – ciałka Paciniego

·         Pola węchowe w małżowinach nosowych

·         Kubki smakowe na języku i jamie ustnej

Ból odbierany jest przez uszkodzone bądź obnażone zakończenia komórek nerwowych. 

BUDOWA OKA

Aparat ruchowy – stanowią go mięsnie proste i mięsnie skośne poruszające gałką oka.

Zez – nieprawidłowość aparatu ruchowego oka; jeden z mięśni jest zbyt długi.

Aparat ochronny stanowią:

·         Powieki

- chronią gałkę oczną przed wysychaniem

- chronią mechanicznie

- rozprowadzają łzy

·         Brwi – zabezpieczają spływanie potu do oka

·         Rzęsy

·         Oczodoły – zagłębienie w twarzoczaszce wysłane warstwą tkanki tłuszczowej

·         Spojówka – błona która pokrywa jednym płatem wewnętrzną stronę powieki i przód gałki ocznej. Jest to błona bardzo wrażliwa.

·         Narząd łzowy – składa się z gruczołu u kanału łzowego. Produkuje łzy – około 30 mil/dobę. W stanach emocjonalnych tworzy więcej łez.

Składniki łez: woda, lizozym, NaCl

Gałka oczna

- ma kształt kuli z wypukłym przodem jak szkiełko zegarka

- średnica gałki ocznej 2,4 – 2,5 cm.

Oko to narząd o największym uwodnieniu, woda stanowi w nim 98%.

O zewnątrz oko pokrywają 3 błony:

Twardówka – błona z tkanki łącznej włóknistej, z przodu przezroczysta w nosi nazwę rogówka. Z tyłu jest biała o nazywana jest białkówką. Twardówka to element aparatu wzrokowego.

Naczyniówka – jest bogato unaczyniona, ma czerwony kolor. Wyposażona w tlen komórki błon siatkówki i twardówki.

Tęczówka – przednia część naczyniówki. Jest to krążek o średnicy około 1cm z otworem w środku.

Adaptacja – zdolność zwiększania i zmniejszania źrenicy:

·         Przy małym natężeniu światła – zwiększa się

·         Przy dużym natężeniu światła – zmniejsza się

Barwa tęczówki uwarunkowana jest genetycznie. Jeśli barwnik jest tylko w pierwszej warstwie tęczówki oko jest niebieskie. Jeśli barwniki są w obu warstwach tęczówki ma ona inny kolor.

Albinizm – niezdolność do tworzenia barwnika, organizm taki ma czerwone oczy, bo widać naczynia.

Do naczyniówki należy również ciałko rzęskowe. Jest to przede wszystkim mięsień rzęskowy (mięsień gładki). Mięsień ten połączony jest z soczewką oka i odpowiada za akomodacje.

Akomodacja – zmiana kształtu soczewki w zależności od odległości obrazu od oka.

Siatkówka – jest najważniejsza, bo na niej znajdują się właściwe receptory oka, czyli czopki i pręciki.

Czopki – 5-6 mln na siatkówce. Skupione są w jednym miejscu siatkówki – w plamce żółtej. Plamka żółta to miejsce najlepszego widzenia, w niej powinien powstawać obraz. Czopki są aktywne przy dobrym świetle. W czopkach jest rodopsyna która pozwala na widzenie szczegółów i obrazu barwnego. Każda grupa czopków odpowiada za inną barwę.

Daltonizm – zaburzenia w funkcjonowaniu niektórych czopków, czyli niezdolność do odróżnienia barwy zielonej i czerwonej.

Pręciki – położone wokół plamki żółtej; jest ich od 70 do 120 mln . W pręcikach jest rodopsyna, czyli purpura wzrokowa – dzięki niej pręciki są aktywne przy małym świetle i pozwalają na widzenie obrazów czarno – białych i konturów obrazów.

Pod wpływem światła rodopsyna rozpada się na opsyne i retinen – czopki nie są aktywne. Gdy następuje nos następuje resynteza rodopsyny, ale Musą być spełnione warunki: ciemność i retinol (witamina A).

Na siatkówce oka jest plamka ślepa – jest to punkt na siatkówce oka z której biegnie nerw wzrokowy do mózgu.

Wnętrze oka wypełnia ciałko szkliste.

W oku znajdują się2 komory tylna i przednia:

·         Komora przednia – między rogówką i tęczówką

·         Komora tylna – szczelina między tęczówką i soczewką

Obydwie komory wypełnia ciecz wodnista.

Aparat optyczny oka to te elementy które załamują światło: rogówka, soczewka, ciałko szkliste.

W zdrowym oku powinno być tak załamane światło by obraz powstała w plamce żółtej.

Na siatkówce powstaje obraz: odwrócony, pomniejszony, rzeczywisty

Informacje o obrazie przewodzi nerw wzrokowy – jest to druga para nerwów mózgowych. Ośrodki wzroku mieszczą się w płacie potylicznym kory mózgowej. Ośrodki odruchów ocznych mieszczą się w śródmózgowiu.

Wady wzroku – zaburzenia powodujące powstawanie obrazu w innym miejscu niż na siatkówce.

Krótkowzroczność – choroba oczu młodych; gałka oczna w płaszczyźnie przednio – tylnej za długa i obraz powstaje przed siatkówką. Korekta: soczewa dwuwklęsła rozpraszająca.

Dalekowzroczność – choroba oczu starszych; gałka oczna zmniejsza się i obraz powstaje za siatkówką. Do korekty służą soczewki dwuwypukłe, skupiające.

Astygmatyzm (niezborność) – zniekształcenie elementu oka, najczęściej spowodowany złym kształtem soczewki, rogówki lub całego oka. Promienie skupiają się w kilku miejscach siatkówki. Korekta: soczewki cylindryczne.

Choroby oczu:

·         Daltonizm – częściej chorują na nią mężczyźni

·         Jaskra – nie jest choroba genetyczną; zbyt wysoki ciśnienie w gałkach ocznych w starszym wieku kończy się ślepotą.

·         Zaćma – polega na mętnieniu soczewki, bo odkładają się w niej kationy wapnia. Leczy się ją operacyjnie wymieniając soczewkę na syntetyczną.

Oko człowieka zdolne jest do podwójnej akomodacji:

    1.       Zmiana kształtu soczewki

    2.       Zmiana odległości soczewki od siatkówki

U człowieka wzrok jest ważniejszym zmysłem niż węch i słuch. 

UKŁAD RUCHU

Rodzaje kości w szkielecie człowieka:

·         Kości  długie – ramienna, łokciowa, promieniowa, udowa, piszczelowa, strzałkowa.

·         Kości płaskie – zbudowane z kości gąbczastej np. łopatki, kość czołowa, skroniowa, ciemieniowa, biodrowa

·         Kości różnokształtne – kość krzyżowa, kręgi, żuchwa, kości podniebienne

·         Kości krótkie – kości nadgarstka, stępu

Sposoby połączenia kości:

·         Połączenia na stałe (nieruchome)

- szwy – połączenia mocne, ale ciężkie w mózgoczaszce dla ochrony mózgu

- zrosty (kościozrosty i chrząstkozrosty)np. kości nosowe, żebra, spojenie łonowe

·         Połączenia ruchome stawy

Rodzaje stawów:

Stawy dzielimy ze względu na zakres ruchomości

·         Wieloosiowe np. kuliste (panewkowe)- pozwalają na ruchomość w wielu płaszczyznach np. barkowy, biodrowy

·         Dwuosiowe np. siodełkowe – pozwalają na ruchomość w 2 płaszczyznach np. nadgarstkowo śródręczny kciuka

·         Jednoosiowe np.

- staw obrotowy – pomiędzy I i II kręgiem (pomiędzy dźwigaczem i obrotnikiem)

- staw zawiasowy – łokciowy i kolanowy

Szkielet osiowy – czaszka, kręgosłup, klatka piersiowa

Czaszka
Mózgoczaszka (dominuje)	Trzewioczaszka
·         Kość czołowa ·         2 kości ciemieniowe ·         2 kości skroniowe ·         Kość potyliczna ·         Kość klinowa	·         2 kości nosowe połączone zrostem na grzbiecie ·         Kości podniebienne ·         Kości łzowe w oczodołach ·         Żuchwa ·         Kości jarzmowe (policzkowe) ·         Kości szczękowe

  Funkcje czaszki:

·         Mózgoczaszka chroni mózg

·         Żuchwa uczestniczy w mowie, rozdrabnianiu pokarmu

·         Ochrona narządów zmysłu

Czaszka łączy się z kręgosłupem kością potyliczną z 1 kręgiem oraz 2 kłykciami potylicznymi.

Kręgosłup – składa się z 33-34 kręgów

     1.       Odcinek szyjny – 7

     2.       Odcinek piersiowy – 12

     3.       Odcinek lędźwiowy – 5

     4.       Odcinek krzyżowy – 5

     5.       Odcinek guziczny – 4/5

Kręgi krzyżowe i guziczne są zrośnięte

Pojedynczy krąg:

·         Trzon kręgu z kości gąbczastej

·         Wyrostki poprzeczne

·         Wyrostek kolczysty

Zrośnięte wyrostki tworzą otwór kręgowy, otwory kręgowe tworzą kanał kręgowy w którym biegnie rdzeń kręgowy.

Wyrostki są przyczepem dla mięśni i więzadeł, ochroną dla nerwów i naczyń krwionośnych.

·         Kręgi piersiowe rozpoznajemy po dołkach stawowych dla żeber.

·         Kręgi lędźwiowe rozpoznajemy po największych trzonach.

Pomiędzy trzonami kręgów są dyski (chrząstki międzykręgowe) zbudowane z chrząstki włóknistej.

Dyskopatia – wysunięcie dysku

Kręgosłup człowieka chodzącego przyjmuję formę litery S. Kształt ten pozwala na amortyzacje wstrząsów oraz na utrzymanie większych ciężarów.

Wady postawy:

·         Skolioza – boczne skrzywienie kręgosłupa

·         Lordoza – część lędźwiowa wygięta jest nadmiernie do przodu

·         Kifoza – nadmierne odchylenie części piersiowej ku tyłowi (garb)

Szkielet klatki piersiowej:

Mostek i żebra – kości płaskie

Mostek składa się z 3 części:

·         Rękojeść

·         Trzon

·         Wyrostek mieczykowaty

Żeber jest 12 par:

7 par – prawdziwe – połączone chrząstką szklistą z mostkiem

3 pary – rzekome – przymocowane chrząstką do ostatnich prawdziwych

2 pary – wolne – nie przymocowane do niczego; są ochroną dla nerek

Klatka piersiowa pełni rolę ochronną dla płuc i serca, bierze udział we wdechu i wydechu.

Szkielet obręczy barkowej:

·         2 obojczyki

·         2 łopatki

Jest to zamocowanie dla kończyn górnych, bo w łopatce jest panewka stawu barkowego. Staw jest kulisty, gdy jedna kość tworzy panewkę, a druga wchodzi w nią główką.

Kończyna górna:

- ramieniowa

- promieniowa (przy kciuku)

- łokciowa

- nadgarstka

- kości śródręcza 

- paliczki – 14

Szkielet obręczy miednicowej:

·         Kości biodrowe

·         Kości kulszowe

·         Kości łonowe (łączy je spojenie łonowe z chrząstki włóknistej)

Na styku kości biodrowej, łonowej i kulszowej jest panewka stawu biodrowego.

Kończyna dolna:

- udowa

- piszczelowa

- strzałkowa

- stępu

- śródstopia

- paliczków

MIĘŚNIE

Mięśnie to czynny układ ruchu. Tkanka mięśniowa powstaje z mezodermy. Mięśni jest około 450.

Mięsnie ze względu na kształt dzielimy na:

·         Okrężne np. oka, ust

·         Krótkie np. mięśnie mimiczne twarzy

·         Długie np. mięśnie kończyn np. biceps, triceps

·         Płaskie np. pośladkowe, brzucha

·          Szerokie np. mięśnie pleców

Typowy mięsień składa się z brzuśca i ścięgna.

Bywa, że brzuśce występują w większej ilości i jeśli mięsień jest 2 lub 3 brzuścowy ma również 2 lub 3 ścięgna.

Ścięgna – twory z tkanki łącznej włóknistej mocujące mięsnie do kości.

Jednostką motoryczną mięśnia są pojedyncze włókna mięśniowe unerwione przez pojedynczy neuron, czyli 1 komórkę nerwową.

Pomiędzy mięśniem i komórką nerwową powstaje synapsa mięśniowo – nerwowa. Synaptorem jest tu acetylocholina.    

Za skurcze mięśnia odpowiadają serkomery (twory bardzo małe)

Linie Z – błony do których przymocowują się włókna aktyny

Prążek A – prążek zbudowany z filamentów anizotropowych załamujących 2 razy światło.

Prążek I – prążek zbudowany z filamentów (włókienek) izotropowych 1 załamujących światło.

Prążek H – część prążka A, gdzie między włóknami miozynowymi nie ma aktyny.

Skurcz mięśnia – jest to skracanie długości serka merów, do tej czynności potrzebne są:

    1.       Energia z ATP

    2.       Kationy wapnia – podczas skurczu uwalniane z siateczki śródplazmatycznej (sarkoplazmatycznej).  

Na grubszych włóknach miozynowych są charakterystyczne główki. Główki te przy pomocy ATP przymocowują się do filamentów aktynowych. Potrzebne jest do tego ATP i wapń. Główki wykonują ruch jak ruch wioseł w związku z czym filamenty aktynowe wciągane są pomiędzy miozynowe i serkomer się skraca (skraca się prążek H).

Skurcz może być:

Izotoniczny – tonus (napięcie) – napięcie się nie zmienia, a zmienia się długość mięśnia np. zginanie ręki.

Izometryczny – zmienia się napięcie, a długość pozostaje niezmieniona.

Źródła energii do skurczu mięśni:

    1.       Zapas ATP (energii) – ułamek sekundy                                                                                                                              ATP -- >miozyna w obecności jonów Ca²⁺ -- >ADP + Pi + energia

    2.       Fosfokreatyna – zmodyfikowany aminokwas który posiada wiązanie wysokoenergetyczne i pozwala szybko doładować ATP  - 2-4 sekundy                                                                                                     fosfokreatyna + ADP -- > kreatyna + ATP 

    3.       Oddychanie tlenowe – glikoliza  2-3 sekundy                                                                                                                glukoza + ADP + Pi -- >pirogronian + ATP

    4.       Dalsze etapy oddychania tlenowego – kilkanaście minut                                                                              pirogronian + ADP + Pi + O₂ -- > CO₂ + H₂O + ATP

    5.       Glikogen rozkładany do glukozy zgromadzony w mięśniach  -25- 40 minut                                              glikogen +H₂O -- > glukoza

    6.       Rozkład tłuszczy – nawet do kilkudziesięciu godzin  tłuszcze + H₂O -- > glicerol + kwasy tłuszczowe

Mięśnie pracujące zbyt długo nie nadążają z dostarczeniem tlenu i następuje oddychanie beztlenowe.

3a. zachodzi glikoliza i redukcja do kwasu mlekowego. Kwas mlekowy płynie z krwią do wątroby (glikoneogeneza)

Glukoza + ADP + Pi -- > kwas mlekowy + ATP

Mięśnie działaj antagonistycznie:

·         Zginacz – prostownik

·         Przywodziciel – odwodziciel

Rola rozgrzewki przed intensywnymi ćwiczeniami fizycznymi

    a)      Etapy rozgrzewki

- rozgrzewka wstępna – bieg, rower 

- rozgrzewka właściwa – rozgrzewamy stawy

- stratching – rozciąganie

Klasyfikacja rodzajów dopingu:

      a)   Ze względu na główny cel dopingu

- siłowy

- wytrzymałościowy

- stymulujący

b) Ze względu na stosowane środki

- farmakologiczny

- fizjologiczny

- genetyczny

KLASYFIKACJA RECEPTORÓW

Ze względu na rodzaj odbieranej energii:

I.                    Chemoreceptory np. smak, węch

II.                  Termoreceptory np. receptory zimna i ciepła w skórze

III.                Fotoreceptory np. czopki i pręciki na siatkówce oka.

IV.                Mechanoreceptory np. ucho, receptory dotyku i ucisku w skórze

Ze względu na stopień komplikacji budowy receptora:

I.                    Jednokomórkowe – receptory w nabłonku bezkręgowców

II.                  Skupienie komórek czuciowych – kubek smakowy, pola węchowe w małżowinach nosowych

III.                Narządy zmysłów – ucho, oko, język

Ze względu na miejsce skąd odbierany jest bodziec:

I.                    Eksteroreceptory – odbiorniki bodźców z zewnątrz ciała

II.                  Interoreceptory – odbiorniki bodźców z wnętrza ciała

·         Proprioreceptory – odbierają bodźce z układu ruchu z kości, stawów, mięsni, ścięgien

·         Wiscoreceptory – odbierają bodźce z narządów wewnętrznych np. wątroby, żołądka

·         Angioreceptory – odbierają bodźce z układu krążenia

Ze względu na konieczność lub brak bezpośredniego kontaktu bodźca z receptorem:

I.                    Telereceptory – odbiorniki niewymagające kontaktu z bodźcem np. wzrok, węch.

II.                  Kontaktoreceptory – wymagają bezpośredniego kontaktu bodźca z receptorem.