Proces tworzenia RNA na matrycy DNA. Zachodzi w całej
interfazie. Do transkrypcji służą geny, czyli małe fragmenty DNA.
Gen – mały fragment DNA na matrycy którego powstaje RNA;
fragment ten decyduje o powstawaniu jakiegoś białka w komórce.
Transkrypcja może zachodzić w miejscu występowania DNA,
czyli w jądrze komórkowym, mitochondriach, chloroplastach.
Proces transkrypcji ma wiele cech podobnych do replikacji,
tyle, że replikacja zachodzi na całej cząsteczce DNA, a transkrypcja na małym
fragmencie (genie). W procesie tym bierze udział jeden z łańcuchów DNA.
·
Nić sensowna – biorąca udział w transkrypcji
·
Nić antysensowna – nie bierze udziału w transkrypcji
W procesie tym biorą udział podobne enzymy, czyli helikaza i
polimeraza RNA.
Podwójna helisa za sprawą helikazy rozkręca się na pewnym
fragmencie.
Nić sensowna to nić 3’ -- > 5’, bo polimeraz tworzy nić
od 5’ do 3’ i na niej zachodzi transkrypcja.
W skutek działania polimerazy powstaje pre mRNA.
GGACTACCGCTTAATCA – prekursor mRNA (heterogenny RNA)
Pre mRNA ulega obróbce po transkrypcyjnej, podobnie jak
reszta transkrypcji ma miejsce w jądrze.
Na matrycy genu są fragmenty:
·
Eksony – fragmenty kodujące białko
·
Introny – fragmenty niekodujące białko
Pre mRNA w jądrze ulega obróbce po transkrypcyjnej, bo już w
DNA są części niekodujące – introny, rozdzielające eksony.
Po transkrypcji introny są wycinane, a pozostałe eksony są
łączone (zszywane) za pomocą enzymu z grupy ligaz – splazing.
Splazing może być alternatywny.
Zaobserwowano, że podczas obróbki po wycięciu intronów
eksony ułożone są w różny sposób co wpływa na różnorodność genetyczną.
Po wycięciu intronów i złączeniu eksonów ostateczny mRNA w
jądrze otacza się białkiem. Płaszcz białkowy pełni rolę ochronną przed
rybonukleazami.
Rybonukleazy - enzymy niszczące i rozcinające fragmenty
RNA, są po to by niszczyć obce RNA np. wirusowe.
W tej postaci jako informosom (ostateczny mRNA otoczony
płaszczem białkowym) przez pory jądrowe wychodzi do cytoplazmy.
W komórce eukariotycznej transkrypcja i translacja są
rozdzielone czasowo i przestrzennie.
U bakterii nie ma rozdzielenia czasowego i przestrzennego. U
nich toczy się transkrypcja i jeszcze nie dobiegnie końca, a RNA już łączy się
z rybosomami, bo:
·
Mają naga nić DNA
·
Nie mają jądra komórkowego
·
Nie ma obróbki po transkrypcyjnej, co znaczy, że
nie ma u nich intronów i eksonów.
